Dierennamen
De inktvis en de zeeleeuw hebben weinig met vissen en leeuwen te maken, toch hebben ze die namen niet voor niets. Vaak benadrukt de naam een onderscheidend kenmerk van het dier, zelfs bij het zeehaasje…
Dieren
Juni: hengelen
Slechts 17% van de leden van Natuurmonumenten steunt een verbod op sportvisserij in natuurgebieden; 65% blijkt voorstander van (beperkt) toestaan of diervriendelijke vormen daarvan (Enquête Natuurmonumenten, 2014) . Maar wat drijft de visser zelf? Hetzelfde spel en dezelfde knikkers als 30 jaar geleden? Niet alleen de sportvisser, ook de hobby-tuinder ontkomt deze maand niet aan een … Lees meer
Maart | Passie
De tijd tussen carnaval en Pasen noemen we niet zonder reden de lijdenstijd. Zonder enig religieus besef zien veel planten en dieren zich in het vroege voorjaar genoodzaakt om te vasten. Voor egels, vossen en andere vleeseters is er vrijwel niets te eten. De wintervoorraad en zelfs het eigen vet is op, afzien dus. Voor … Lees meer
September: draken
Zouden draken zomaar verzinsels zijn om kinderen bang te maken of bestaan ze echt? De varaan komt wel heel dicht in de buurt, de mensen eromheen doen de rest… en we verzinnen de aartsengel Michael om de mensen moed in te spreken. Of bestaat die ook echt?
November | Opoffering
Eind oktober is de wintertijd weer ingegaan, en dat is even wennen. Toch bereiden dieren zich al langer voor op de wintertijd, terwijl mensen zich nauwelijks aanpassen aan deze sobere periode. Kan de natuur ons nog wat leren? Laten we het maar toegeven: de zomer is allang voorbij. Toch laten we ons ieder jaar weer … Lees meer
Oktober | Dierendag
Vier oktober dierendag, tijd voor verwennerij. Maar waarmee maakt u een dier nu echt gelukkig? De kunst van het omgaan met dieren gaat soms meer over zelfopvoeding dan over het onder controle krijgen van je trouwe viervoeter… Een week na mijn eerste grondige ervaring met paardrijden, voel ik m’n kuiten nog steeds. Een evenwichtsoefening van afwisselend … Lees meer
Strijdtoneel
Oorlogje spelen is van alle tijden en helaas van alle leeftijden. Maar in de natuur gaat het er niet altijd vreedzaam aan toe: de natuur als educatief voorbeeld. ‘Pang, pang!’, ‘Pieuw!’, afgewisseld door een aanhoudend ‘Ratatata…!’, verbreken de stilte van het bos. Kinderen, als jonge honden uitgelaten in de vrije natuur, herkennen in elke losliggende … Lees meer
Mei | Bevrijding
“Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu” (Alle vogels zijn aan hun nest begonnen, behalve ik en jij). Deze ontroerende woorden vertrouwde een middeleeuwse monnik toe aan het perkament. Zonder het zelf te weten staat hij hiermee al eeuwenlang aan het begin van de Nederlandse literatuur. Toch is het meer dan een pennenprobeersel. … Lees meer
April | Oud en nieuw
“Kijk, ze hebben de broek aan!”, zegt de imker wanneer we behoedzaam op zijn bijenkasten toelopen. Hij wijst me op de felgekleurde stuifmeelklompjes aan de achterste pootjes van de bijen die voor onze ogen landen op de vliegplank bij de ingang van de kast. Stuifmeel is onmisbaar als voeding voor de snel groeiende bijenlarven. Hoe … Lees meer
November: heiligen te paard
11 November Maarten en 6 december Nicolaas, de heiligen van de herfsttijd zijn vaak afgebeeld te paard. Dit edele dier versterkt de tegenstelling tussen de heilige en het aardse dat vertegenwoordigd wordt door een arme bedelaar en een inmiddels omstreden zwarte Piet. Het is ook de tijd waarop zowel planten als dieren zich voorbereiden op … Lees meer
IJsberen
In de winterse dagen van begin 2026, laat RTL-Nieuws zien hoe de ijsberen genieten van de sneeuw in de dierentuin bij Emmen, de Wildlife Zoo. De Partij voor de Dieren wijst er op dat dit juist laat zien hoe ongelukkig de ijsberen de rest van de tijd zijn. Het gaat dan over het kunnen vertonen … Lees meer
Metamorfose en evolutie
Goethe’s idee van de metamorfose bij planten en dieren blijkt een verbindende schakel tussen de systematiek van Linnaeus en de evolutietheorie van Darwin. In grote stappen door drie eeuwen biologie.
Eerste kievitsei
Sinds de jaren 90 is de kievitenpopulatie gehalveerd. Terecht is het traditionele rapen van het eerste kievitsei aan banden gelegd, ook in Friesland. Sinds 2015 blijven de eieren in het nest. De intensivering van de landbouw blijft de hoofdschuldige en daar moet het herstel van de weidevogelstand aangepakt worden. Een genuanceerde kijk zoals in deze … Lees meer
Juli: zwermen
Na een vroeg voorjaar, zijn de bijen dit jaar eerder gaan zwermen. De meeste imkers willen zwermen voorkomen, toch is het de natuurlijke manier om bijenvolken te vermeerderen. Voor de imker een gelegenheid om vooroordelen weg te nemen met honingsnoepjes en een lesje natuureducatie. Met name in de stedelijke omgeving is het zaak dat de … Lees meer
Ratten vangen
In 2025 zijn er onverwacht meer muskusratten gevangen dan in het jaar ervoor. Dit na een jarenlange daling en effectieve bestrijding. Tot 2013 kent ons land honderdduizenden muskusratten. Voor het eerst in 35 jaar is toen het aantal onder de honderdduizend gedaald en in 2020 zelfs onder de vijftigduizend. Resultaat van een in 2004 ingevoerde … Lees meer
Maart: paddentrek
Paddenwerkgroepen waren dertig jaar geleden nog een nieuw verschijnsel. Inmiddels zijn er meer dan 100 werkgroepen in ons land, die jaarlijks honderdduizenden padden helpen oversteken. Gemeentes helpen daaraan mee met waarschuwende verkeersborden, schermen en zelfs paddentunnels: tekenend voor het groeiende bewustzijn en respect voor de pad in de afgelopen 30 jaar. Vanaf begin deze eeuw … Lees meer
December: plezierjacht
De jacht is een omstreden onderwerp. Mijn naïeve poging tot objectiviteit – door participerende journalistiek – is helaas toch uitgelegd als stellingname. Zo blijkt in de (twee) felle reacties van lezers. Deze column is verschenen in het Jonas decembernummer (thema “normen en waarden”) van 1994. Nu – dertig jaar later – is de controverse alleen maar … Lees meer
Griezeldieren
Wie kinderen vertrouwd maken met de natuur begint met respectvol en aandachtig waarnemen.
Overspronggedrag
Als mens kunnen we anderen en onszelf soms betrappen op totaal onnodige mimiek of gebaartjes: gapen, krabben of nagelbijten. Psychologen herkennen hier al gauw een verborgen conflict in: een ingehouden boosheid misschien? Een hond of kat kan op een onverwacht moment zichzelf gaan likken of krabben alsof ze opeens vreselijke jeuk hebben: overspronggedrag dus.
Metamorfose
Vooruitlopend op Darwins evolutietheorie (1859) ontwikkelde Goethe (1749 – 1832) de metamorfosetheorie die de verschillende soorten planten en dieren – met een beetje fantasie – zou kunnen verbinden. Eerst beschreef hij de metamorfose van de planten (1790), later de Metamorfose van de dieren (1820).
Sprinters en stayers
In Milaan gingen ze allebei voor goud, toch schaatst Femke geen marathon en is Jorrit geen sprinter. Ook bij vogels vinden we sprinters en stayers. Het gans-havik-model van Niko Tinbergen laat zien hoe het verschil tussen een stayer (<–) en een sprinter (–>) al aan hun lichaamsbouw is af te lezen. Maar bij vissen kan … Lees meer
Vastentijd
2026 is het jaar dat moslims en katholieken in dezelfde periode vasten. Op 18 februari, de dag na nieuwe maan, valt het begin van de ramadan dit jaar bij uitzondering samen met aswoensdag: traditioneel het begin van de veertig daagse vastentijd die eindigt met Pasen. Maar ook aan de planten- en dierenwereld gaat de vastentijd … Lees meer
Plant en dier
Mijn eerste (van meer dan honderd) columns in het tweewekelijkse magazine Jonas in de jaren (80 en) negentig. Deze rubriek “Aarde” vestigt de aandacht op de natuur door het jaar heen en vormt de tegenhanger van de rubriek “Hemel” over de sterrenhemel. Mijn voorganger Willem Beekman heeft een aantal jaren zijn fenomenologische blik gericht op … Lees meer
Dierenmetamorfose
In het Goethejaar 1982 verschijnt in Groningen en later ook in Eindhoven en Heerlen een tentoonstelling over Goethe’s natuurwetenschappelijk werk rond het thema metamorfose: “… een originele en creatieve benadering van de planten- en dierenwereld”, aldus de catalogus: “Goethe’s idee van de metamorfose wijst ons op verrassende samenhangen in de vormenrijkdom van de natuur.” De door Goethe … Lees meer
Wat is metamorfose?
In het Goethejaar 1982 verschijnt in Groningen en later ook in Eindhoven en Heerlen een tentoonstelling over Goethe’s natuurwetenschappelijk werk rond het thema metamorfose: een originele en creatieve benadering van de planten- en dierenwereld, aldus de catalogus: “Goethe’s idee van de metamorfose wijst ons op verrassende samenhangen in de vormenrijkdom van de natuur.” Het begrip … Lees meer